ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΣ ΦΡΟΝΙΜΑΔΗ-ΜΑΤΑΤΣΗ ΣΤΟ ΠΕΤΑ ΑΡΤΑΣ (05/07/2023)

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ της ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΣ ΦΡΟΝΙΜΑΔΗ – ΜΑΤΑΤΣΗ στα πλαίσια των «ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΩΝ 2023» στο ΠΕΤΑ.

Αποτέλεσε μια από τις παράλληλες δράσεις των «ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΩΝ» 2023 που διοργάνωσε ο Δήμος Νικολάου Σκουφά και πραγματοποιήθηκε Την Τετάρτη 5 Ιουλίου, ώρα 8.30 μμ στον προαύλιο χώρο του Λαογραφικού Μουσείου Πέτα. Περιελάμβανε την παρουσίαση των δύο νέων βιβλίων της Μαργαρίτας Φρονιμάδη-Ματάτση: της ποιητικής συλλογής «Θεοί Άφαντοι»και του δοκιμίου«Χρεώστες στα νιάτα». Διοργάνωσαν: Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά,ο Μορφωτικός-Πολιτιστικός Σύλλογος Πέτα και η Αδελφότητα των εν Αθήναις Πετανιτών. Προλόγισε: η Γιαννιώτισσα ποιήτρια Γιώτα Παρθενίου -Το δοκίμιο«Χρεώστες στα νιάτα» παρουσίασε: •ο Ευάγγελος Αυδίκος, συγγραφέας-καθηγητής Λαογραφίας του Παν/μίου Θεσσαλίας -Την ποιητική συλλογή«Θεοί Άφαντοι» παρουσίασε: •o GouglielmoBianco ιδρυτικό μέλος και πρώην πρόεδρος του Συλλόγου Φιλίας Ελλάδας-Ιταλίας ν. Ιωαννίνων, λόγιος καθηγητής και σύγχρονος φιλέλληνας. Απαγγελίες, Ανάγνωση κειμένων έγιναν από την ίδια την ποιήτρια και τον GouglielmoBianco. Συντόνισε ο πρόεδρος του Μορφωτικού Συλλόγου Πέτα κ. Κ. Κώτσης Χαιρετισμό απηύθυνε η Δήμαρχος Νικολάου Σκουφά Ροζίνα Βαβέτση

1) ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΥΔΙΚΟΥ ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας; "Μαργαρίτα Φρονιμάδη- Ματάτση και Λιλή Ιακωβίδη: μια σχέση μαθητείας στην ποίηση και τη ζωή" Γνώρισα τη Μαργαρίτα Φρονιμάδη Ματάτση, με αφορμή την παρουσίαση , στην Κόρινθο, του βιβλίου της Άννας Στεργίου για τον Τάσο Χαλκιά. Εκτίμησα πολύ τη συνέπεια και την ενθουσιασμό της αλλά και την αγάπη της προς την ιδιαίτερη πατρίδα του συντρόφου της, του Βαγγέλη Ματάτση. Αιτούμαι την επιείκειά σας που δεν μπόρεσα να είμαι μαζί σας, να απολαύσω την παρέα σας και να γνωρίσω επιτέλους από τα μέσα το Πέτα, που συνήθως περνώ απ’ έξω οδεύοντας προς τη Θεσσαλία ή επιστρέφοντας από εκεί. Ανταποκρίθηκα εκθύμως στην πρόταση της συγγραφέα να λάβω μέρος στην παρουσίαση του λογοτεχνικού της έργου στην εξ αγχιστείας πατρίδας της, που εξελίχθηκε και σε δικό της τόπο. Αποδέχθηκα την πρότασή της γιατί με διήγειρε η σχέση της με την Λιλή Ιακωβίδη, μια γυναίκα με έργο αλλά και κοινωνική παρουσία. Από την πρώτη , επιφανειακή ματιά μια λέξη επανερχόταν στη σκέψη μου. Πρόκειται για τη λέξη «μαθητεία». Αυτή η πρώτη αίσθηση μεταβάλλεται σε πεποίθηση με τη συστηματική μελέτη του βιβλίου της « Χρεώστες στα νιάτα. Κατάθεση νωπής μαρτυρίας στη μνήμη της Λιλής Ιακωβίδη, για τα 35 χρόνια από το θάνατό της (με 11 ανέκδοτες επιστολές και 7 χειρόγραφα ποιήματα)», που εκδόθηκε το 2020 από το Κέντρο Ευρωπαϊκών Εκδόσεων Χάρη Πάτση. Η Ματάτση είναι εξομολογητική στο βιβλίο της, ανοίγει την πόρτα εισόδου στο δικό της σύμπαν και στον τρόπο που διαμορφώθηκε. Η μαθητεία διαχέεται και εμποτίζεται σε όσα γράφει ανιστορώντας τη σχέση της με την Ιακωβίδη. Από την αρχή του κειμένου δε αναδύεται στο βιβλίο της η αίσθηση χρέους προς όσα βίωσε από τη μαθητεία της με μια σπουδαία λογοτέχνιδα και μια ευαίσθητη γυναίκα, που δεν περιοριζόταν σε δημοκρατικές κορόνες για ισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους. Το έκανε πράξη με τη συμπεριφορά της. Αναφέρεται η Ματάτση στην «παρόρμηση να εκπληρώσω το τάμα της ζωής μου», να γράψει για τη ζωή και όσα αυτή βίωσε από την επικοινωνία με τη σπουδαία αυτή γυναίκα. Θεωρεί τον εαυτό της τυχερό που η ζωή τη μοίρανε με το αγαθό αυτής της γνωριμίας. Και προτίθεται να επιστρέψει ένα μέρος της τύχης , της μαθητείας στην Ιακωβίδη, που « υπήρξε για μένα μέντορας και ‘πνευματική μάνα’», όπως η συγγραφέας σημειώνει. Το βιβλίο συνεπώς είναι, όπως η συγγραφέας τονίζει, ένα τάμα, μια ανταπόδοση ενός χρέους για όσα επωφελή μοίρανε η γνωριμία της με τη Λιλή Ιακωβίδη. Το τάμα ανακαλείται από ένα παραδοσιακό σύστημα αξιών που στηρίζεται στο do et des. Με άλλα λόγια στο δίνω και δίνεις, σε μια αμοιβαία δηλαδή ωφέλεια. Η Ματάτση νιώθει το χρέος να ανταποδώσει τη χάρη που έλαβε. Γι’ αυτό το βιβλίο της λειτουργεί με όρους τάματος, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ομολογία των όσων ωφελήθηκε ένας άνθρωπος από κάποιον που βρίσκεται σε μια υψηλότερη βαθμίδα, ηλικιακή, κοινωνική, πνευματική. Είναι το βιβλίο ένα κερί, σαν το τάμα που κάνουμε σε κάποιον άγιο όταν θεωρούμε ότι άπλωσε τις φτερούγες μας πάνω μας σε μια δύσκολη στιγμή. Πέρα απ’ όσα προαναφέρθηκαν, στο βιβλίο αναδύεται η σχέση της υπαίθρου με την πόλη. Η Ματάτση είναι ένα κορίτσι από την επαρχία, από φτωχή οικογένεια που αγωνίζεται να επιβιώσει, σε μια εποχή που το αστικό κέντρο και η ένταξη σ’ αυτό έμοιαζαν με ανηφοριά δυσκολοδιάβατη. Ήταν τότε δύο διακριτά διαφορετικοί κόσμοι. Μπορούμε να παρακολουθήσουμε στα όσα ανιστορούνται τη σχέση της υπαίθρου με το αστικό κέντρο. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή της πρώτης επίσκεψης στο σπίτι της Ιακωβίδη. «Η αλήθεια είναι ότι ανέβηκα τις λίγες εσωτερικές σκάλες του κοινόχρηστου διαδρόμου με μεγάλο τρακ και χτύπησα δισταχτικά το κουδούνι. Η πόρτα άνοιξε γρήγορα και βρέθηκα ξαφνικά σ’ ένα χώρο ασφυκτικά γεμάτο από κλασσικά έπιπλα, μπιμπλό και βιβλία. Στίβες τα βιβλία ξεχείλιζαν από τις βιβλιοθήκες κι είχαν τοποθετηθεί σε στήλες πάνω στο μαρμάρινο δάπεδο του χώρου υποδοχής, σε όποιο κενό μπορούσε να βρεθεί μεταξύ καναπέ, πολυθρόνων, ζιγκόν και λαμπατέρ. Κι ακριβώς απέναντί μου μία στήλη μαρμάρινη, ψηλή ίσα με μένα και πάνω της τοποθετημένη η προτομή μιας κοπέλας, της κόρης της, της Άγλας, όπως μου είπε αργότερα, φιλοτεχνημένη από τον πεθερό της, το σπουδαίο Νεοέλληνα Ζωγράφο-γλύπτη Γ. Ιακωβίδη. Οι τοίχοι πνιγμένοι στα κάδρα και τις ζωγραφικές! Χάζεψα στην κυριολεξία! Έναν τέτοιο χώρο ονειρευόμουν πάντα και για μένα: περιορισμένο, ζεστό και γεμάτο βιβλία. Να κολυμπάω στα βιβλία! Η είσοδός μου στο μικρό δυαράκι της Λιλής συνοδεύτηκε από μία μεγάλη συστολή και μια απερίγραπτη ενδόμυχη χαρά και λαχτάρα».

Η νεαρή τότε Μαργαρίτα εισέρχεται σ’ έναν διαφορετικό κόσμο, από όποια πλευρά και αν εξεταστεί. Θα παραθέσω κάποιος στίχους από το ποίημα της πνευματικής της οδηγήτριας, το «Ευαγγελισμός», μόλο που γράφτηκε σε διαφορετικό πλαίσιο. Από ποιόν κόσμον έρχεσαι; Και πού γυρεύεις νάμπεις; Πότε είσαι μαύρο σύγνεφο, πότε σαν άστρο λάμπεις στον ουρανό μου∙ και λογής λαχτάρες δοκιμάζω και τρέμω καρτερώντας σε και πάλι αναγαλλιάζω. Η Ιακωβίδη της ανοίγει την πόρτα σ’ έναν κόσμο αστικό, καλλιτεχνικό που αναπόφευκτα εμπλουτίζει τη σκέψη της τροφοδοτώντας με εικόνες που δεν ήταν εύκολο ναι αφομοιωθούν δια μιας. Το σπίτι της Λιλής δεν ήταν απλώς ο χώρος μιας ευκατάστατης οικογένειας. Ήταν πολύ περισσότερα. Συνιστούσε συμπύκνωση της πνευματικής ιστορίας του τόπου και αποτύπωση μιας κοινωνικής τάξης που επηρέαζε με πολλούς τρόπους – αν δεν διαμόρφωνε- τις κοινωνικές και καλλιτεχνικές σχέσεις. Για τη Μαργαρίτα Φρονιμάδη, τότε, η καταξιωμένη συγγραφέας, αλλά και η επιφανής γυναίκα με σαφείς επιλογές για την αλλαγή του κοινωνικού στερεοτύπου για τις γυναίκες, λειτούργησε ως δασκάλα για τη διαμόρφωση της γυναικείας ταυτότητάς της αλλά και για την ωρίμανση των ποιητικών της επιλογών. Στον 21ο αιώνα οι λογοτεχνικές ανησυχίες ενός νέου παιδιού τον οδηγούν στις σχολές δημιουργικής γραφής. Εκεί μυείται στην τεχνική της γραφής. Στη δεκαετία του 1970 δεν υπήρχε αυτή η επιλογή. Συνήθως, επιδιωκόταν η ένταξη στην αυλή κάποιου επώνυμου λογοτέχνη για να κλέψει κάποια μυστικά της τέχνης και ταυτόχρονα να υφαρπάξει ένα νεύμα αποδοχής. Η Φρονιμάδη- Ματάστη στάθηκε τυχερή. Όλα αυτά τα βρήκε στη Λιλή Ιακωβίδη, που την καθοδηγεί στα μονοπάτια της ποιητικής δημιουργίας. Παίρνει το θάρρος και της στέλνει επιστολή. Η Ιακωβίδη, γυναίκα με ευαισθησίες και δημιουργός με έντονη αίσθηση του ευρύτερου πνευματικού ρόλου δεν αγνοεί το γράμμα της νεαρής που έχει ποιητικές ανησυχίες. Απαντά στην επιστολή (22/2/71), στην οποία γράφει Καλό μου παιδί, Το συγκινημένo, τo τρυφερό σου γράμμα μ’ έφερε πολλά χρόνια πίσω. Όταν κι εγώ, μαθητριούλα, πήρα τα «έργα» μου και ανέβηκα τα μαρμάρινα σκαλοπάτια της οδού Ασκληπιού 3, εκεί καθότανε τότε ο εθνικός μας ποιητής ο Κωστής Παλαμάς και του ζήτησα να τα διαβάσει και να μ’ ενθαρρύνει .. Και τό ’καµε αυτό ο Μεγάλος ποιητής με αφάνταστη χαρά! Γιατί και συ, καλό μου παιδί, σα θα μεγαλώσης και σα θα μπης στο νόημα της Τέχνης θα νοιώθης ευτυχισμένη να μπορής να δίνεις μιά συμβουλή, μιά ενθάρρυνση σ’αυτούς που πρωταρxίζoυν. Και η καλύτερη συμβουλή που μπορούμε να δώσουμε είναι να τους πούμε να διαβάζουν. Να διαβάζουν πολλή πoίηση. Nα διαβάζουν παληούς και νέους ποιητές. Κι αν κατέχουν και καμμιά ξένη γλώσσα να διαβάζουν και ξένους ποιητές και τότε -αν υπάρχει η προϋπόθεση, η δημιουργική φαντασία- σίγoυρα θά ’ρθη και το αποτέλεσμα. Θα ’ρθη η ποιητική ανθοφορία! Στην επιστολή αυτή επιβεβαιώνονται όσα προαναφέρθηκαν. Η Ιακωβίδη λειτουργεί ως σκυταλοδρόμος μεταβιβάζοντας την εμπειρία της στη νεότερη γενιά, καθώς η ίδια ευτύχησε να έχει αυτή τη σχέση μύησης με τον Παλαμά. Αυτή η διαπίστωση είναι πολύ σημαντική, μιας και συχνά οι δημιουργοί συμπεριφέρονται ως κλειστά φρούρια , αποκομμένοι από τους νεότερους εκτός κι αν επιδίδονται σε κολακείες. Κοντά σ’ αυτό η Ιακωβίδη προσθέτει και μια άλλη συμβουλή. Δεν απογοητεύει τη νεαρή Μαργαρίτα. Της περιγράφει τις δυσκολίες του δρόμου προς τη λογοτεχνική δημιουργία, η οποία δεν είναι απλή έμπνευση σ’ ένα δωμάτιο. Είναι προϊόν μιας σκληρής προσπάθειας, σωματικής και πνευματικής, που προϋποθέτει το διάβασμα και την απόκτηση βιωμάτων. Αυτή η συμβουλή προς την εκκολαπτόμενη ποιήτρια γίνεται επίκαιρη σήμερα, δεδομένου ότι αρκετοί νεότεροι δημιουργοί δεν διαβάζουν, δεν αφοσιώνονται στο έργο τους. Η Ιακωβίδη είναι ο φύλακας άγγελος της Φρονιμάδη, η οποία εξωθεί την ποιητική ανησυχία της στο στιγματισμένο περιθώριο , ταυτισμένη με μια περιττή ενασχόληση. Αυτό συνέβη κατά τη φοιτητική της περίοδο στην Ιταλία, για την οποία γράφει. «Ενταχθήκαμε αναφανδόν και χωρίς δεύτερη σκέψη στο Μέτωπο του Αγώνα όπου κατά την ρητή και κατηγορηματική απαγόρευση της αδερφής μου δεν έπρεπε να διαρρεύσει με τίποτα η ενασχόλησή μου με την ποίηση για να μην χαρακτηριστώ αιθεροβάμων και φευγάτη… έτσι δεν έμαθε κανείς από τους συναγωνιστές-συμφοιτητές και συμφοιτήτριες αυτή μου την ιδιαίτερη κλίση. Την έθαψα μέσα μου μαζί με την μούσα της ποίησης, όπως έθαψα και κάθε ενδιαφέρον για αναβάθμισή της… Τη θυμόμουν πάντα με νοσταλγία κάθε που περνούσα από τη σχολή της Leterattura artistica (καλλιτεχνικής λογοτεχνίας)». Σ’ αυτή τη δύσκολη περίοδο που διήρκεσε κάμποσο, τα γράμματα της Λιλής Ιακωβίδη συντηρούν την ποιητική φλόγα. «Στόχω πει πολλές φορές, νομίζω και σούχα συστήσει παράλληλα με τις άλλες σπουδές σου να μην εγκαταλείπεις και την ποίηση. Ο ψυχικός πόνος μας κάνει να αισθανόμαστε εντονώτερα τη ζωή. Μέσα στη συγκομιδή των πέντε χρόνων θα υπάρχουν, ασφαλώς, ανανάπτυκτα σπέρματα δημιουργίας». Γράφει , συχνά , από το κρεβάτι του πόνου. Την προκαλεί να μετασχηματίσει τις δυσκολίες και τον πόνο σε κουκούλι για ποιητική δημιουργία. Την παρακινεί σε εσωτερική ενδοσκόπηση και σε επισήμανση κάποιων σκόρπιων επισημάνσεων. Αυτά που μπορούν να γίνουν ποιήματα μέσα από διάβασμα και αυτοσυγκέντρωση. Γράφει η Ιακωβίδη σε μια άλλη επιστολή της. «Αγαπητό μου παιδί, Ρίτα, Με χαρά πήρα το μεγάλο γράμμα σου και σ’ ευχαριστώ για τις πνευματικές συμβουλές σου. Το ποίημά μου που τόσο σε ανησύχησε τόγραψα σε μιά περίοδο ψυχοσωματικής κρίσης. Αλλά καθώς βλέπεις η Τέχνη εκτός των άλλων έχει κι αυτή τη χάρη, να μας «λυτρώνει» στις πολύ δύσκολες ώρες μας. Εκείνο όμως, που οφείλομε να προσέχουμε είναι η γνησιότητά της. Η μετουσίωση, της όποιας ψυχικής μας κατάστασης, σε αληθινή τέχνη, και τότε ευλογούμε και τον «πόνο» και το «δάκρυ» που μας το ενέπνευσε». Και συνεχίζει «Και τώρα λίγα για ποίηση. Και στα δυό σου εσώκλειστα ποιήματα υπάρχει ευαισθησία αλλά πνίγεται από την κραυγαλεότητα του θέματος. Και στο πρώτο και στο δεύτερο κυρίαρχο είναι το θέμα. Αυτό προβάλλεται στους στίχους με ζημιά της πεμπτουσίας της ποίησης, αυτής της ασύλληπτης ιδιότητας της λυρικής ποίησης». Το βιβλίο της Φρονιμάδη-Ματάτση είναι μια δικαιολογημένη οφειλή σε κάποιον που τη μοίρανε με απλόχερη υποστήριξη. Και δικαιολογημένα. Τιμά τη συγγραφέα του βιβλίου η πράξη της. Δυστυχώς, η αγνωμοσύνη έχει γίνει σαράκι στις ανθρώπινες σχέσεις. Θεωρείται η ελάχιστη βοήθεια κάποια φορά , από τους προσφέροντες/ ουσες, ως μια κίνηση για χειραγώγηση του ευεργετημένου και συνεχούς εξάρτησης. Στην περίπτωση της Ιακωβίδη απουσιάζει τέτοια πρόθεση. Είναι μια κίνηση βαθύτατης δημοκρατικής συνείδησης και απόλυτης πεποίθησης ότι οι νέοι χρειάζονται υποστήριξη για να ανοίξουν τα φτερά τους. Πιστεύει στους νέους. Γι’ αυτό τον λόγο είναι ακριβοδίκαιος και ο τίτλος του βιβλίου «Χρεώστες στα νιάτα». Υπενθυμίζει τον δισταγμό με τον οποίο οι μεγαλύτεροι αντιμετωπίζουν, κάποιες φορές, τους νεότερους. Η Μαργαρίτα Φρονιμάδη Ματάτση προτείνει την υιοθέτηση της συμπεριφοράς της Λιλής Ιακωβίδη. Πρόκειται για ένα βιβλίο οφειλής στην αγάπη, ομολογίας χρέους και πρότασης στους νέους για τη σχέση τους με τη δημιουργία.

2) ΕΙΣΗΓΗΣΗ GUGLIELMO BIANCO Πριν λίγες ημέρες μια φίλη μου εκμυστηρεύτηκε ότι η κόρη της επιστρέφοντας από το δημοτικό σχολείο, της παραπονέθηκε πως η δασκάλα της, την επέπληξε, υπογραμμίζοντας ότι η ποίηση είναι νεκρή, πρόκειται για μια ανύπαρκτη τέχνη, για μια ανώφελη και μη δημιουργική διαδικασία. Η φίλη μου της απάντησε ότι όχι μόνο δεν στέκει αυτή η άποψη αλλά αντίθετα η ποίηση ήταν, είναι και θα είναι μία τέχνη αιώνια, όπως η αναπνοή μας που, κυκλοφορεί εσαεί ανάμεσά μας. Τώρα, ειλικρινά, δεν επιθυμώ να ψέξω την δασκάλα, επειδή παρόμοιες γνώμες συχνά εκφράζονται εδώ και αιώνες. Εν πάσει περιπτώσει, απόψε ανταμώσαμε εδώ για να μιλήσουμε για ποίηση. Κι αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει, εν μέρει, μια δικαιολογημένη απάντηση σε όποιον, γενικά, δεν δίνει σημασία ή, αν το επιθυμείτε, αδιαφορεί εντελώς για την ποίηση. Βρισκόμαστε, λοιπόν, στο Πέτα. Ιστορικός τόπος. Περιλάλητος τόπος. Ένας τόπος που αγκάλιασε ανθρώπους ορμώμενους από τόσα διαφορετικά μέρη του κόσμου. Ανθρώπους που δώσανε "το παρών" και τη ζωή τους για την ελευθερία της σκλαβωμένης Ελλάδας. Όμως το Πέτα, μου υπενθυμίζει συνειρμικά, σε ρηματική μορφή στην προστακτική έγκληση, έναν στίχο που αντλώ από το ρεπερτόριο της Ιταλικής Όπερας. Συγκεκριμένα, αναφέρομαι στον στίχο του "Ναμπούκο" (1842) στη άρια "Πέτα σκέψη - Va' pensiero". Μια Όπερα, κοιτάξτε, από την οποία αναδύεται η ποίηση. Μια ποίηση όπου κατακλύζεται από πόνο. Μια ποίηση όπου αφθονεί ο ξεριζωμός των κατατρεγμένων υπάρξεων σ 'όλες τις άριες του "Ναμπούκο". "Πέτα σκέψη - Va' pensiero" απόψε, όπου σ' αυτον τον τόπο συναντάμε την ποίηση της Μαργαρίτας Φρονιμάδη - Ματάτση. Η ποίηση, στα μάτια μου, αποτελεί χώρο συναντήσεων προσώπων και παλλόμενων συγκινήσεων. Απόψε οι λέξεις της Ποιήτριας Μαργαρίτας αναδύονται μέσα απ’ τα χέρια μας. Βέβαια, δεν πρόκειται για κηρύγματα, ούτε για ρητορίες. Ούτε είναι βαρύγδουπες λέξεις που ξεστομίζουν οι "ματαιόσπουδοι" (Καβάφης, "Φιλέλλην", στ. 23), δηλαδή οι κενόσπουδοι, δηλαδή εκείνοι που διδάσκονται κι επιδιώκουν ανούσια πράγματα. Απεναντίας οι ποιητικές λέξεις της Μαργαρίτας επιχειρούν να μας προσφέρουν φανούς θύελλας σ' αυτή την εποχή όπου ο περίγυρος περιβάλλει ζοφερά, διάπλατα το δέρμα μας. Διάστικτο δέρμα που "ταράζεται και δεν γροικά τι επιπλέει στην επιφάνεια της τρικυμισμένης μας θάλασσας" (Στίχοι της Ποιήτριας, από τη συλλογή της "Θεοί Άφαντοι- VIII, σελ. 20). Εγώ προσθέτω όχι μόνο της θάλασσας αλλά και της στεριάς, όσο η τρικυμία λυσσομανά και θαλασσοδέρνει μανιωδώς την επιφάνεια της Γης: "Υφήλιος μια άπνοη σφαίρα" ( "Θεοί Άφαντοι, XIV), αφού άνθρωποι κατατρεγμένοι από την φρίκη βιώνουν μια αδικημένη ζωή . Μια ζωή, επιμένει η Ποιήτρια, όπου οι " Θεοί άφαντοι", "Γυρεύουν μες στο σκοτάδι...άφαντοι, μήτε ένα χάδι" (" Θεοί Άφαντοι - XIV). Διέρχεται βουνό ο πόνος σ' αυτή την ποιητική συλλογή. Άλγος θεριό, που πλημμυρίζει. Το άλγος στην ποίηση της Μαργαρίτας καταλαγιάζει, αγάλι-αγάλι, και μετατρέπεται σε "χνουδάτα χάδια". Χάδια από τα οποία στάζουν σιωπές που από μακριά λαμπυρίζουν. Η ποιητική εμβάθυνση της Ποιήτριας περιστρέφεται ανάμεσα σε πλάσματα που περιδιαβαίνουν, πολλές φορές, στα νυχτοστενορύμια της γης. Η Ποιήτρια γράφει: "Αόρατα, άπιαστα", συχνά, "ανυπόστατα όντα" ( " Θεοί Άφαντοι", σελ. 35). Πλάσματα που βογγούν. Πλάσματα, φρικτά που φρενιάζουν. Πλάσματα που σπαράζουν απ' τα άλγη: Απαράμιλλη, ανυπολόγιστη και αναίτια ανθρώπινη αδικία. Μια αδικία που η Ποιήτρια μας την "Καρφώνει σ' αγκαθωτό συρματόπλεγμα" ("Θεοί Άφαντοι", σελ 58). Ένας σπαραγμένος βιότοπος όπου "Τα γαμψά νύχια της εκμετάλλευσης " ("Θεοί Άφαντοι", σελ.59) στοιβάζονται πάνω στο δέρμα εκείνων των ανθρώπων που αποφεύγουμε να ιδούμε, ακόμη απέχουμε να τα συναντήσουμε. Μιλώ για το δέρμα, διότι, πιστεύω ακράδαντα ότι συνιστά το βαθύτατο ίνδαλμα, απαρτίζει, εκ βάθρων την ευσυνείδητη διάσταση που διαθέτουμε. Το δέρμα μας ωσάν παλίμψηστο όπου ανθρώπινες βιογραφίες βιώνουν την δυσχέρεια της ζωής τους, απολαμβάνουν τις ευκολοσύντριφτες χαρές, στιγμές εράσμειες, φευγαλέες. Το δέρμα της Γης. Το δέρμα της σιωπής. Το δέρμα της ποίησης. Το δέρμα της ανείπωτης έκφρασης. Το δέρμα ενός χαδιού συνδαιτυμόνα ενός δακρύου χαρμοσύνης και οδύνης. Το ανυπεράσπιστο δέρμα του ξεριζωμένου. Το μαγευτικό δέρμα μιας ζεστής αγκαλιάς. Το δέρμα μιας ματιάς, η αναμονή μιας συνάντησης με το αγαπημένο πρόσωπο. Το δέρμα που μυροσκορπά παντού, τραγουδοχορεύοντας τον χορό της ζωής, σφιχταγκαλιασμένο με τον "Αδερφό Θάνατο - La Sorella Morte" του Αγίου Φραγκίσκου, που προσδίδει "ουσία" στην απ - "ουσία ενός αγαπημένου προσώπου. Που παραχωρεί "ουσία" στην "περί- "ουσία" της ζωής. Ουσία που συνταιριάζει με το δέρμα της ποίησης της Μαργαρίτας. Το ρυτιδιασμένο δέρμα της ποίησης που σιωπηλά μας περιβάλλει. Το δέρμα της ποίησης που εδώ στο Πέτα μου παραχωρεί την άδεια να αναφερθώ πάλι στο Ναμπούκο του Verdi συλλαβίζοντας απαλά : " Πέτα σκέψη - Va' pensiero". Το δέρμα της ποίησης της Μαργαρίτας ασημοχνωτίζει με σφρίγος χρωμάτων την δημιουργία της: 4 Θεσπέσια ποίηση, "δέρμα σαν καμωμένο από γιασεμί...". (Καβάφη: "Μακρυά". Στ. 4). Εν κατακλείδι, η ποίηση για μένα είναι τα χέρια όταν διασταυρώνονται. Όπως οι ωραίες λέξεις του Ελύτη που παίρνω από το κείμενο " Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο" που ποιητικά γράφει: "Πάρε την λέξη μου, δώσε μου το χέρι σου" (Ο. Ελύτης: " Εν Λευκώ", σελ. 130). Και απευθυνόμενος στην Ποιήτριά μας της λέω ένα λαγαριστό " Ευχαριστώ" και της αφιερώνω τούτες τις λέξεις: -Δόσ’ μου το χέρι σου Μαργαρίτα, πάρε αυτές τις πενιχρές, εύθρυπτες λέξεις μου ως ένδειξη φιλίας, σεβασμού προς το πρόσωπό σου και αγάπης προς την ποίησή σου. Μπιάνκο Γουλιέλμο. Bianco Guglielmo.