ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Ν. ΔΟΥΛΑΒΕΡΑΣ
τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΦΡΟΝΙΜΔΗ-ΜΑΤΑΤΣΗ, ΧΡΕΩΣΤΕΣ ΣΤΑ ΝΙΑΤΑ, Κατάθεση νωπής μαρτυρίας στη μνήμη της Λιλής Ιακωβίδη, Κέντρο Ευρωπαϊκών Εκδόσεων ΧΑΡΗ ΠΑΤΣΗ, Αθήνα 2020, σελ. 90[ Ομιλία στην Εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Κόρινθο, στις 30 Μαΐου 2022, για την παρουσίαση των βιβλίων της κυρίας Μαργαρίτας Φρονιμάδη-Ματάτση «Χρεώστες στα Νιάτα» και «Θεοί Άφαντοι».].
Η κυρία Μαργαρίτα Φρονιμάδη-Ματάτση από τη Στιμάγκα Κορινθίας,αρχιτέκτων στην επαγγελματική της ζωή, εμφανίστηκε στα Γράμματα το 1971, από το περιοδικό «Εκκλησιαστικά Νέα». Έγραψε ποιήματα και άσκησε δημοσιογραφία, παρουσιάζοντας κείμενά της σε λογοτεχνικά και άλλα έντυπα (Δρόμος-Σύγχρονη Γυναίκα-Τα Ηπειρωτικά Νέα - Κορινθιακά Νέα- Πνευματική Ζωή-Αιολικά Γράμματα κ.ά.). Υπήρξε εξάλλου εμπνεύστρια και παραγωγός της ραδιοφωνικής εκπομπής «Λογοτεχνική Ακτίνα», που εξέπεμπε ο Κορινθιακός σταθμός «Ράδιο Ακτίνα» (1989-1992). Στις ποιητικές της αναζητήσεις ήδη από τα γυμνασιακά χρόνια τη στήριξε η ποιήτρια Λιλή Iακωβίδη. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και επί διετία Αντιπρόεδρος, ιδρυτικό μέλος του σωματείου Αλκυονίδες και Πρόεδρος του επί σειρά ετών, ιδρυτικό μέλος τα Εταιρείας Κορινθίων Συγγραφέων και μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου.
Ποιήματά της βραβεύτηκαν σε εθνικούς και διεθνείς λογοτεχνικούς διαγωνισμούς (Σύλλογος Ελλήνων Λογοτεχνών,PellediLuna, Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, Poesiadacontatto, ΑμπντίΙπεκσί 1991 κ.ά. Ποιητικά έργα της: Γόρδιος Δεσμός (1987), Θωπεία (1989, Ευαγγελισμός (1993), Οι Αιρετοί (1997), Κυοφορώντας την ελπίδα(2010), Θεοί άφαντοι (2021). Έχει ακόμα αποδώσει λογοτεχνικά το έργο του Αλβανού ποιητή BardhylMaliqi, που μετέφρασε ο Κ. Νούσιας, και ακόμα έχει κάνει μετάφραση και λογοτεχνική απόδοση στην Ελληνική του έργου του Ιταλού ποιητή GiuseppeNapolitano, με τίτλο Approdo-Ολοκλήρωση.
Σήμερα έχω τη χαρά να σας παρουσιάσω ένα ενδιαφέρον βιβλίο της κυρίας Μαργαρίτας, με εισαγωγικές πληροφορίες της ίδιας για τη γνωριμία της με τη Λιλή Ιακωβίδη, πλαισιωμένες με 11 ανέκδοτες επιστολές και 7 ποιήματα της εκλεκτής ποιήτριας.
Η Λιλή Ιακωβίδη, γένος Πατρικίου, ήταν Ελληνίδα συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1897 ή 1902 και πέθανε στις 11-11-1985. Υπήρξε σύζυγος του ηθοποιού Μιχάλη Ιακωβίδη και μία από τις τελευταίες και πλέον αγαπημένες μαθήτριες του Παλαμά, με τον οποίο είχαν αλληλογραφία.
Με το ποιητικό, δοκιμιακό και θεατρικό έργο της κατέχει σημαντική θέση στη νεοελληνική λογοτεχνία. Φοίτησε στο Αρσάκειο και στη συνέχεια σπούδασε στη Νομική Σχολή. Παντρεύτηκε τον γιο τού Γεωργίου Ιακωβίδη, ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους και απέκτησε τρία παιδιά, δύο κόρες κι ένα γιο, αλλά δοκίμασε τη θλίψη της απώλειας της κόρηςτης Άγλας.
Στα Γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1918, με δημοσιεύσεις ποιημάτων στο περιοδικό «Νουμάς», τού οποίου αργότερα υπήρξε συντάκτρια. Το διάστημα από το 1927 μέχρι το 1929 συνεργάστηκε ως ανταποκρίτρια στην ελληνόφωνη εφημερίδα τής Νέας Υόρκης «Εθνικός Κήρυξ». Το 1932 κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική συλλογή της με τίτλο «Φωτεινές ώρες». Το 1941 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή της «Κορυδαλλοί».
Το 1973 της απονεμήθηκε το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό έργο της «Κοσμοείδωλα». Η Λιλή Ιακωβίδη έγραψε επίσης οκτώ έργα για το θέατρο. Το έργο της «Εύκολα θύματα» βραβεύτηκε το 1937 στον «Καλοκαιρίνειο διαγωνισμό» και μεταφέρθηκε με επιτυχία στη σκηνή από τον θίασο Νέων Καλλιτεχνών στο θέατρο Μουσούρη. Το θεατρικό της έργο «Κορίτσια» βραβεύτηκε το 1938 από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ το έργο της «Αγγελίνα» παρουσιάστηκε το 1943 από τον θίασο της Μιράντας. Ένα ακόμη θεατρικό έργο της με τίτλο «Υπάρχουν δρόμοι για όλους» βραβεύτηκε με κρατικό βραβείο από το Υπουργείο Παιδείας το 1963. Η Ιακωβίδη ασχολήθηκε επίσης με φιλολογικές μελέτες, κυρίως σε σχέση με το έργο τού Κωστή Παλαμά, με τον οποίο συνδεόταν με στενή φιλία. Το 1929 εξέδωσε μελέτες για τους «Χαιρετισμούς της Ηλιογέννητης» του Παλαμά και το 1936 για την ποίηση τουΚαρθαίου.
Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και για 35 χρόνια μέλος τού Διοικητικού της Συμβουλίου.
Λίγο πριν πεθάνει, κατέθεσε στο Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας 400 περίπου επιστολές, που της είχε αποστείλει ο Κωστής Παλαμάς, με την εντολή να μη δημοσιευθούν όσο βρισκόταν στη ζωή. Η αλληλογραφία της με τον Κωστή Παλαμά, που περιλαμβάνει αξιοσημείωτα ερωτικά γράμματα, δημοσιεύτηκε από το Ίδρυμα Παλαμά, το 2016.
Στις 11 Νοεμβρίου 1985, η Λιλή, σε ηλικία 83 χρονών, μετά από μακρόχρονη ασθένεια, έφυγε για τη γειτονιά των αγγέλων και ετάφη στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Τα ανέφερα όλα αυτά, πολύ σύντομα, για να δείτε ότι έχουμε να κάνουμε με μια σπουδαία γυναίκα, την οποία είχε την τύχη να συναντήσει και να αναπτύξει θερμή φιλία η κυρία Μαργαρίτα.
Η πρώτη ενότητα του βιβλίου της κυρίας Φρονιμάδη-Ματάτση έχει τίτλο «Το χρονικό μιας ευλογίας» και αναφέρεται σε τέσσερα σημεία –συμπτώσεις, που οδήγησαν στην καρποφόρα αυτή γνωριμία. Η κυρία Μαργαρίτα θεωρεί την αείμνηστη Λιλή Ιακωβίδου «Μέντορα» και «πνευματική της μάνα». Και σε άλλο σημείο η κυρία Μαργαρίτα σημειώνει: «Καταχώνιαζα μέσα μου, ζωντανή πάντα τη βούληση και την επιθυμία να μάθω τα πάντα γι’ αυτή την ευγενική μορφή με το γλυκό χαμόγελο, τη διεισδυτική ματιά και την αριστοκρατική φινέτσα, που για μένα στάθηκε, από τη στιγμή που τη γνώρισα μέχρι σήμερα, φάρος αναμμένος, επηρεάζοντας καθοριστικά την πορεία μου στο χώρο της Λογοτεχνίας».
Στη δεύτερη ενότητα μας δίνεται και η εξήγηση του τίτλου του Βιβλίου της κ. Μαργαρίτας : «ΧΡΕΩΣΤΕΣ ΣΤΑ ΝΙΑΤΑ». Πρόκειται για ένα άρθρο, που είχε δημοσιεύσει η Λιλή Ιακωβίδη, τον Ιανουάριο του 1972, στην Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, και «υμνούσε σ’ αυτό τα σύγχρονα ελληνικά νιάτα,προβάλλοντας ταυτόχρονα και εκτιμώντας τη σπουδαία θεατρική δουλειά του Γ.Χαραλαμπίδη, «Οι 300 της Πηνελόπης, «που παιζόταν επί χούντας για πολύ καιρό στο θέατρο «ΚΑΒΑ». Ανέφερε σ’ αυτό το χρέος των μεγαλυτέρων στα νιάτα, στα οποία χρωστάνε πολλά και κάνουν λίγα».
Από αυτό το άρθρο της Λιλής πήρε και η κ. Μαργαρίτα, τον τίτλο του βιβλίου, που παρουσιάζουμε σήμερα.
Στη τρίτη ενότητα η συγγραφέας αναφέρεται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Λιλής Ιακωβίδη, στον δημοσιογράφο Παναγιώτη Βερνάδο, στη Βραδυνή, με τίτλο «Ό,τι πήρε το μάτι μας απ’ τις σημερινές γυναίκες», το οποίο προξένησε μεγάλη εντύπωση στην κ. Μαργαρίτα, με αποτέλεσμα να αναζητήσει τη διεύθυνσή της και να της γράψει, στέλνοντας συγχρόνως τρία από τα πρωτόλεια ποιήματά της. Ήταν τότε 16 χρονών (1971) και ζούσε με την αδελφή της στην Αθήνα, πηγαίνοντας στο Γυμνάσιο. Η χαρά της ήταν απερίγραπτη, όταν μέσα στην εβδομάδα πήρε την απάντηση. Γράφει συγκεκριμένα- και δικαιολογημένα- θα πρόσθετα : «Τρελάθηκα από τη χαρά μου όταν, στην κυριολεξία, ρούφηξα τα ενθαρρυντικά λόγια, και ειδικά όταν με τόση εγκαρδιότητα και απλότητα με προσκάλεσε να πάω σπίτι της να γνωριστούμε…».
Στην τέταρτη ενότητα η κ. Ματάτση μας πληροφορεί πώς βρέθηκε στην Αθήνα μαζί με την αδελφή της να φοιτά στο Γυμνάσιο, για το πρώτο ραντεβού της με την Λιλή Ιακωβίδη και για την πρώτη επίσκεψή της στο σπίτι της. Μας δίνει επίσης λεπτομέρειες για το πώςήταν το σπίτι της Λιλής, για τον τρόπο υποδοχής, για την αναφορά της στη απώλεια της κόρης της Άγλας, για την οποία είχε γράψει τη συλλογή«Άνυδρη Γη» και, τέλος, για την προσφορά του βιβλίου αυτού στην κ. Μαργαρίτα, με την εξής αφιέρωση : « Στην ποιήτρια Ρίτα Φρονιμάδη με την ευχή να βαδίσει σταθερή πορεία στο δυσκολοπερπάτητο δρόμο τηςποίησης». Η αφιέρωση αυτή είχε ξεχωριστή αξία και σημασία. Με αυτήν η Λιλή Ιακωβίδη «βάφτιζε» ποιήτρια τη μαθήτρια τότε Μαργαρίτα. Δικαιολογημένη βέβαια και η έκπληξή της : «Μα, τι λέτε, κυρία Ιακωβίδη, όχι και ποιήτρια!. Τότε εκείνη με τη σιγουριά του ανθρώπου που ξέρει να ξεχωρίζει την ήρα από το στάρι και πάντα με το γλυκό της χαμόγελο στα χείλη, μου επιβεβαιώνει : «Ποιήτρια, ξέρω τι λέω. Έχεις τη θεία χάρη, έχεις ταλέντο. Μένει να το καλλιεργήσεις και να το αξιοποιήσεις. Να διαβάζεις πολύ ποίηση, Ελληνική και ξένη. Έχεις πολλά να αποκομίσεις από τη μελέτη Ελλήνων και ξένων ποιητών».Αποχώρησα μ’ ένα αίσθημα πληρότητας και ικανοποίησης και με δυο θεόρατες σακούλες βιβλία».
Το δεύτερο ραντεβού δεν πραγματοποιήθηκε, λόγω της εισαγωγής εκτάκτως της Λιλής στο Νοσοκομείο. Για την «ασυνέπεια» στο ραντεβού αυτό, η Λιλή λυπήθηκε πολύ, και το εξέφρασε σε ένα από τα γράμματά της. Εδώ η κ. Ματάτση βρίσκει την ευκαιρία να μας παρουσιάσει στοιχεία για τη ζωή και το έργο της, που βρήκε στην εγκυκλοπαίδεια «Ηλίου». Έχω ήδη αναφέρει αρκετά βιογραφικά στοιχεία στην αρχή και δεν θα σας κουράσω με επανάληψή τους.
Το τρίτο ραντεβού των δύο γυναικών πραγματοποιήθηκε ομαλά, μετά την επιστροφή της Λιλής από το Παρίσι για λόγους υγείας. Στη συνάντηση αυτή η Μαργαρίτα την ενημέρωσε για τον Α΄ έπαινο στον Πανελλήνιο διαγωνισμό ποίησης που έλαβε και τον οποίον είχε προκηρύξει ο νεοσύστατος Σύλλογος Ελλήνων Λογοτεχνών.Φεύγοντας, της άφησε ένα τετραδιάκι με ποιήματα, που τελικά χάθηκε στις πολλές μετακομίσεις της Λιλής.
Το τέταρτο ραντεβού έγινε, όταν η Μαργαρίτα είχε πρωτοδημοσιεύσει το ποίημά της «ΟΡΚΟΣ» στο περιοδικό «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΝΕΑ», που εξέδιδε ο πατέρας Πυρουνάκης, και ήταν αφιερωμένο στον πατέρα της. Στη επίσκεψη αυτή η Μαργαρίτα φορούσε ένα ωραίο περιδέραιο, που άρεσε πολύ στην Λιλή. Εκ των υστέρων η Μαργαρίτα λυπήθηκε, που δεν της το δώρισε.
Στο πέμπτο ραντεβού με τη Λιλή η Μαργαρίτα πήγε με την αδελφή της, προσκεκλημένες και οι δυο σε γεύμα. Αρχικά, γίνεται αναφορά στο χριστουγεννιάτικο δώρο που της πήγαν και,έπειτα,δίνεται περιγραφή του μικρού δωματίου και παρουσίαση του γεύματος, μετά από το οποίο ο χρόνος καταναλώθηκε για την ποίηση, τη στρατευμένη τέχνη, τον Κωστή Παλαμά και τον Πωλ Βαλερύ .
Στη συνέχεια, έχουμε τα σχετικά με τις σπουδές της Μαργαρίτας στη Φλωρεντία(1973), την ένταξή της στο αντιχουντικό «Μέτωπο του αγώνα», στον γάμο της, στην επιστροφή της στην Ελλάδα, με τις οικογενειακές υποχρεώσεις, δύο γέννες και μια απώλεια, ώστε, ενώ ήθελε να συναντήσει και πάλι την αγαπημένη της Λιλή, την πρόφθασε ο θάνατός της στις 11.11.1985, γεγονός που πληροφορήθηκε από τις εφημερίδες.
Στην Πέμπτη ενότητα του βιβλίου η Μαργαρίτα αναφέρεται σε ενέργειες της, προκειμένου να τιμήσει και να τιμηθεί η σπουδαία αυτή μέντοράς της. Ειδικότερα:
Στις 27.3.91, με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα της Γυναίκας, σε σχετική εκδήλωση της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας, στην Αθήνα η Μαργαρίτα της έπλεξε το εγκώμιο.
Στις 28.12.15, ως αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Λογοτεχνών, συνέβαλε στη οργάνωση εκδήλωσης για τα 30 χρόνια από τον θάνατο της Λιλής, με θέμα :«Λιλή Πατρικίου –Ιακωβίδη, η μούσα του Κωστή Παλαμά». Περιγραφή της ωραίας εκδήλωσης έκανε η κυρία Μαργαρίτα στον ημερήσιο και διαδικτυακό Τύπο, που συμπεριλαμβάνει και στο βιβλίο της.
Ακολουθούν τα 11 γράμματα της Λιλής Ιακωβίδου στην κυρία Μαργαρίτα και 7 ποιήματά της, χειρόγραφα αλλά και μεταγραμμένα στον υπολογιστή. Στα γράμματα αυτά βλέπει κανείς την ευγένεια, την καλοσύνη, την εγκαρδιότητα, την απλότητα, τη στοργή της Λιλής, το πνεύμα ενθάρρυνσης στη νέα ποιήτρια, τις ανθρώπινες στιγμές της, τις χαρές και τις λύπες της, τις ασθένειές της, τις μετακομίσεις κ.ά. Πάντα, έχει ένα καλό λόγο για ό,τι ποιητικό ή πεζό της έστελνε η κ. Μαργαρίτα και της συνιστούσε να διαβάζει ποίηση Ελλήνων και ξένων ποιητών. Από τις προσφωνήσεις φαίνεται το στοργικό ενδιαφέρον της Λιλής για την Μαργαρίτα: Καλό μου παιδί, Αγαπητό μου παιδί, Καλό και ευγενικό μου παιδί, Ρίτα μου κ.λπ.
Η κυρία Μαργαρίτα Φρονιμάδη-Ματάτση έκανε πολύ καλά και εξέδωσε αυτά τα χειρόγραφα γράμματα και ποιήματα της ΛιλήςΙακωβίδη, ένα από τα οποία είναι αφιερωμένο «Στην ποιήτρια Ρίτα Φρονιμάδη,16 ετών τότε, και έχει τίτλο « Η θεία ψυχή του Κόσμου», Χριστούγεννα 1971. Μάλιστα, η κ. Μαργαρίτα δεν περιορίζεται στη απλή καταχώριση των γραμμάτων και των ποιημάτων, αλλά μας δίνει πολλά εισαγωγικά στοιχεία, όπως ακούσατε, σε μια ωραία και γλαφυρή γλώσσα, για τη γνωριμία και, εν συνεχεία, τη σχέση της με την αείμνηστη ποιήτρια, αλλά και άλλα βιογραφικά της στοιχεία. Το βιβλίο εμπλουτίζεται με ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό προσώπων και αποσπασμάτων εφημερίδων, με επεξηγηματικές λεζάντες.
Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι η έκδοση του βιβλίου της κ. Μαργαρίτας Φρονιμάδη-Ματάτση αποτελεί καρπό ευγνωμοσύνης προς τη μέντορά της Λιλή Ιακωβίδη και μια ωραία συμβολή στη γνωριμία μας μαζί της.Έπειτα, μας δίνει ένα πλούσιο και ενδιαφέρον υλικό για τη δική της ποιητική αφετηρία και πορεία, που πέραν των άλλων, ενδιαφέρει τους συναδέλφους της λογοτέχνες, τους φίλους/φίλες της, και, φυσικά, τον ιστορικό της λογοτεχνίας.
Μπορούμε,επιπλέον, με βεβαιότητα να πούμε ότι είναι ευτυχείς και τυχεροί όσοι στην πορεία τους, για την κατάκτησή του στόχου τους, συναντούν ανθρώπους έτοιμους να τους πιάσουν από το χέρι, να τους ενθαρρύνουν και να τους δείξουν τον δρόμο!
Καλοτυχίζουμε τη Μαργαρίτα Φρονιμάδη-Ματάτση για τη γνωριμία της με τη αείμνηστη Λιλή Ιακωβίδη και τη συγχαίρουμε για το βιβλίο της, ευχόμενοι να είναι καλοτάξιδο!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου